Bir eğitim platformunda puan kazanmak, rozet toplamak veya başarı sıralamasında yükselmek oyun gibi görünebilir. Ancak bu özelliklerin bulunması, kullanılan yöntemin mutlaka ciddi oyun olduğu anlamına gelmez.

Ciddi oyun ve oyunlaştırma birbirine benzeyen ancak eğitim tasarımı açısından farklı iki kavramdır. Her ikisi de oyunlardan yararlanır; fakat bunu farklı biçimlerde gerçekleştirir [1,2].

Oyunlaştırma nedir?

Oyunlaştırma, oyun olmayan bir etkinliğe oyunlara ait bazı özelliklerin eklenmesidir.

Örneğin bir öğrencinin tamamladığı her eğitim modülü için puan kazanması, belirli bir başarı seviyesine ulaştığında rozet alması veya diğer kullanıcılarla bir sıralama tablosunda karşılaştırılması oyunlaştırma örnekleridir [1].

Burada temel etkinlik değişmez. Öğrenci yine bir ders izleyebilir, soru çözebilir veya bir eğitim modülünü tamamlayabilir. Ancak sürece puan, seviye, ödül veya başarı göstergeleri eklenerek katılımın ve motivasyonun artırılması amaçlanır [1].

Ciddi oyun nedir?

Ciddi oyunda ise öğrenme sürecinin kendisi bir oyun veya senaryo içerisinde gerçekleşir [2].

Örneğin oyuncunun bir afet alanına girdiğini, karşısına farklı yaralıların çıktığını ve her yaralı için değerlendirme yaparak triyaj kategorisi belirlediğini düşünelim. Burada kullanıcı yalnızca bir soruya cevap vermemekte; kendisine verilen rol içerisinde bir problemi çözmektedir.

Senaryo, karar verme, sonuçlar ve geri bildirim oyunun temel parçalarıdır.

Bu nedenle ciddi oyunda eğitim içeriği oyunun içerisine yerleştirilirken, oyunlaştırmada mevcut eğitim sürecine oyun unsurları eklenir [1,2].

Aralarındaki temel fark nedir?

En basit ifadeyle:

Oyunlaştırma, eğitime oyun özellikleri ekler.

Ciddi oyun ise eğitimin kendisini oyun temelli bir deneyim içerisinde sunar.

Örneğin START triyaj konusunda hazırlanmış 20 soruluk bir testte her doğru cevap için 10 puan verilmesi oyunlaştırmadır [1,2].

Buna karşılık kullanıcının sanal bir kitlesel yaralanmalı olayda hastaları değerlendirmesi, triyaj kararı vermesi ve kararlarının sonuçlarını görmesi ciddi oyun yaklaşımına örnektir.

İkisi birlikte kullanılabilir mi?

Evet. Ciddi oyun ve oyunlaştırma birbirinin alternatifi olmak zorunda değildir.

Bir ciddi oyun içerisinde de puan, seviye, başarı rozeti veya ilerleme göstergeleri bulunabilir. Bu durumda ciddi oyun temel eğitim ortamını oluştururken oyunlaştırma unsurları kullanıcının motivasyonunu ve ilerleme hissini destekleyebilir.

Örneğin bir START ciddi oyununda kullanıcı farklı senaryoları tamamlayabilir, doğru triyaj kararlarıyla puan kazanabilir ve daha karmaşık seviyelere ilerleyebilir.

Burada senaryolu hasta değerlendirmesi ciddi oyunu oluştururken puan ve seviye sistemi oyunlaştırma unsurlarıdır.

Hangisi daha etkilidir?

Bu sorunun tek bir cevabı yoktur. Kullanılacak yöntem eğitim hedeflerine göre belirlenmelidir.

Amaç bir eğitimi tamamlamayı teşvik etmek veya katılımı artırmaksa oyunlaştırma yeterli olabilir. Ancak öğrenenin farklı bilgileri bir araya getirerek karar vermesi, sonuçları görmesi ve benzer durumları tekrar tekrar deneyimlemesi hedefleniyorsa ciddi oyun yaklaşımı daha uygun olabilir.

Her iki yöntemde de tasarımın yalnızca eğlenceli olması yeterli değildir. Kullanılan oyun unsurlarının öğrenme hedeflerini desteklemesi gerekir [3].

Neden bu ayrım önemlidir?

Sağlık eğitiminde kullanılan bir yöntemin nasıl tanımlandığı, ondan ne beklenmesi gerektiğini de belirler.

Bir puan veya rozet sisteminin klinik karar verme becerisini geliştirmesi beklenmemelidir. Benzer şekilde iyi tasarlanmamış bir ciddi oyun da yalnızca teknolojik olduğu için etkili bir eğitim yöntemi haline gelmez.

Önemli olan kullanılan teknolojiden çok, eğitim hedefleri ile oyun tasarımının uyumudur [3].

Sonuç olarak ciddi oyun ve oyunlaştırma aynı kavram değildir. Oyunlaştırma mevcut öğrenme etkinliğini oyun unsurlarıyla desteklerken, ciddi oyun öğrenmenin gerçekleştiği bütüncül bir oyun deneyimi oluşturur. Her iki yaklaşım da doğru amaçla ve doğru tasarımla kullanıldığında eğitim sürecini destekleyebilir.

Kaynakça

1. Deterding S, Dixon D, Khaled R, Nacke L. From game design elements to gamefulness: defining “gamification.” In: Proceedings of the 15th International Academic MindTrek Conference: Envisioning Future Media Environments. New York: Association for Computing Machinery; 2011. p. 9-15. doi:10.1145/2181037.2181040.

2. Zyda M. From visual simulation to virtual reality to games. Computer. 2005;38(9):25-32. doi:10.1109/MC.2005.297.

3. Gentry SV, Gauthier A, L’Estrade Ehrstrom B, Wortley D, Lilienthal A, Tudor Car L, et al. Serious gaming and gamification education in health professions: systematic review. J Med Internet Res. 2019;21(3). doi:10.2196/12994.